اولین آیات وحی در سوره علق با دستور به خواندن، نوشتن و آموختن آغاز می شود که جان مایه کرامت، دانائی و توانائی انسان را تشکیل می دهند. این رویکرد قرآنی و تاکیدهای پیامبر درباره اهتمام مسلمانان به تفکر و تعقل، اخلاق و خردورزی، فرهنگ مکتوب و آموزش و پژوهش، به عنوان یک فریضه همگانی و همیشگی بود که آن نوزائی و شکوفائی علمی و فناوری (تکنولوژیک)و ظهور فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی را پدید آورد.

در دهه های اخیر از سال های ۷۰ میلادی به بعد است که سازمان جهانی یونسکو به عنوان مرکز اجماع نظرات نخبگان آموزشی، علمی و فرهنگی کشورها؛ ابتدا دهه آموزش و پرورش همگانی درطول سال های زندگی،

(life-long education for all)

سپس دهه آموزش عالی همگانی در همه عمر

(life-long higher education for all)

و اکنون ضرورت یادگیری همگانی و مادام العمر

(life-long leaing for all)

را به عنوان شرط ضروری رشد جوامع و توسعه و پیشرفت کشور ها اعلام نموده است. این اجماع نخبگان و تاکید خرد جهانی بر اهمیت آموختن و یادگیری پس از گذشت ۱۴۰۰ سال از بعثت پیامبر اسلام، حجتی بر جهان بشری و بویژه پیروانش در کشورهای اسلامی است.

و اما وضعیت ما در ایران: مطابق گزارشی که چندین سال قبل توسط یکی از کارشناسان برجسته سازمان ملل بنام آقای سراج الدین تهیه و از سوی سازمان ملل منتشر شد، میانگین ثروت جهانی در سه حوزه منابع انسانی، طبیعی و سخت افزاری به شرح زیر برآورد شده است:

منابع انسانی آموزش دیده و دارای مهارت ۶۴ درصد، منابع طبیعی (آب و خاک و منابع زیرزمینی)نزدیک ۲۰ درصد و منابع سخت افزاری مانند ماشین آلات و کارخانجات و ...درحدود ۱۶درصد از ثروت جهانی را تشکیل می دهند. در مقام مقایسه، این نسبت ها در دو کشور درحال توسعه و توسعه یافته مانند ایران و ژاپن به شرح زیر است. در ایران منابع انسانی آموزش دیده ۳۴درصد، منابع طبیعی نزدیک ۳۰ درصد و سخت افزارها درحدود ۳۷ درصد از ثروت ملی ما را تشکیل می دهند. این نسبت ها در ژاپن عبارت است از منابع انسانی بیش از۸۰ درصد، منابع طبیعی فقط ۲درصد و ماشین آلات و سخت افزار که درحدود همان میانگین جهانی۱۶ درصد از ثروت ملی ژاپن می باشد.

در واقع ما طی یکصدسال گذشته با کشف و صادرات نفت و گاز و واردات ماشین و با تخریب جنگل و محیط زیست طبیعی، کشورمان را به یک گاراژ به وسعت کشور و سمساری بزرگی از انواع ماشین آلات فرسوده و با بهره وری پائین تبدیل کرده ایم ولی در امور سوادآموزی عمومی و افزایش سطح مهارتها، آموزش و پرورش و تربیت تکنسین و کاردان یا اصطلاحا" توسعه انسان افزار، اولویت و برنامه درست و یا موفقی نداشته ایم. اما ژاپن که همزمان با اقدامات مترقی امیرکبیر و تاسیس دارلفنون درایران، برنامه های توسعه خود را آغاز کرد و منابع زیرزمینی آن نیز ناچیز بود، اصلی ترین سرمایه گذاری را در آموزش و پرورش و تربیت نیروی انسانی انجام داد و اکنون به یکی از قطب های بزرگ اقتصادی وصاحبان تکنولوژی پیشرفته تبدیل شده است.

به نظر میرسد که فقدان ساختار و مدیریت علمی و کارآمد، عدم سرمایه گذاری لازم در نیروی انسانی، رویکردهای های نادرست به پیشینه تاریخی و توقف درگذشته، برداشت های متحجرانه از دین و آئین و یا سوء استفاده از آن و عدم بهره گیری از الگوها و تجارب موفق جهانی؛ برخی از علت های اصلی عقب افتادگی ایران از قافله جهانی است. البته برای رسیدن به یک تحلیل دقیق تر و جامع تر از این پس رفت، انحطاط و افول چندصدساله اخیر، نیازمند مطالعه و تحقیق همه جانبه و آسیب شناسی تاریخی هستیم. امیدوارم باتشکیل "انجمن ایرانی تاریخ اجتماعی علم و فناوری" که یک نهاد علمی تازه تاسیس است و جمعی از صاحبنظران، دانشمندان و متخصصان تاریخ و فلسفه علم و تکنولوژی در رشته های مختلف علمی، فرهنگی- اجتماعی و هنری آن را تاسیس کرده اند به این پرسش ها پاسخ داده شود و بلکه درهر مورد راهبردهای برون رفت از آن نیز ارائه شود.