به گزارش صحبت و به نقل از آی سینما، پس از نمایش فیلم «سلام بمبئی» برای برخی از اعضای کمیسیون فرهنگی، نایب رئیس این کمیسیون از ابراز علاقه مجلسیها برای دیدن برخی فیلمها قبل از اکران خبر داد، اقدامی که ممکن است دوباره بیاعتبار شدن تصمیمات شورای پروانه نمایش را سر زبانها بیاندازد. به همین دلیل به سراغ حبیب ایلبیگی معاون ارزشیابی سازمان سینمایی و دو تهیهکننده سینما در اینباره رفتیم که نظرات متفاوتی در اینباره دادهاند.
چند روز پیش جمشید جعفرپور نایب رئیس کمیسیون فرهنگی کشور در گفتوگو با فارس، درباره بازبینی فیلمهای سینمایی توسط اعضای این کمیسیون گفته بود: «بحثی در صحن کمیسیون فرهنگی داشتیم و تعدادی از اعضا ابراز علاقهمندی کردند تا فیلمهایی که از جهات مختلفی ممکن است مطرح باشند، دیده شوند. ما هم تصمیم گرفتیم ابراز علاقه اعضاء را به سازمان سینمایی انتقال دهیم تا سازمان سینمایی و عوامل سازنده اثر بتوانند برخی از فیلمها را قبل از اکران عمومی ببینند.» به گفته او قرار است، با دیدن فیلمها توسط اعضای کمیسیون فرهنگی از تنشهایی که ممکن است قبل از اکران فیلم صورت گیرد، جلوگیری شود.
این موضوع با واکنش طنز سیدجمال ساداتیان تهیهکننده سینما در گفتوگو با آی سینما، روبرو شد، تهیهکنندهای که فیلمی مثل «برف روی کاجها» را در کارنامه دارد.
فقط شورای پروانه نمایش میتواند به فیلمها مجوز دهد
به نظر میرسد تداوم بازبینی فیلمها پیش از اکران عمومی از سوی نمایندگان، میتواند مثل گذشته اعتبار پروانه نمایش و نتیجه کار اعضای شورا را زیر سوال ببرد، به همین دلیل سعی کردیم پیش از همه با یکی از اعضای تازه شورای پروانه نمایش صحبت کنیم و به سراغ فرشته طائرپور رفتیم که به تازگی در گفتوگوی اخیر خود خواسته بود همه نهادها برای نتیجه کار این شورا ارزش قائل شوند. طائرپور در گفتوگو با آی سینما اعلام کرد موضوع را با حبیب ایلبیگی در جلسه شورای پروانه نمایش در میان خواهد گذاشت و در نهایت او با رسانهها وارد گفتوگو میشود. به این ترتیب پس از برگزاری جلسه شورای پروانه نمایش، در اینباره با معاون نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی صحبت کردیم.
ایلبیگی درباره گفتههای اخیر نایب رئیس کمیسیون فرهنگی با اشاره به اینکه باید این گفتهها دقیقا بررسی شود، به آی سینما میگوید: «من در جریان چنین توافقی نیستم و تا کنون چنین دستوری به ما ابلاغ نشده است. آنچه که قانون در اینباره میگوید این است که تنها و تنها شورای پروانه نمایش قادر است به فیلمی مجوز نمایش بدهد یا ندهد و پیش از نمایش باید آنها را بازبینی کند.»
او در ادامه در جریان قرار گرفتن نمایندگان مجلس درباره امور فرهنگی را اتفاقی کمککننده و مثبت ارزیابی میکند و میگوید: «ما از اینکه نمایندگان مجلس چه در کمیسیون فرهنگی و چه در کمیسیونهای دیگر در جریان مسائل و اتفاقات فرهنگی باشند، استقبال میکنیم؛ این اتفاق مثبتی است که نمایندگان در کنسرتها و نمایش فیلم حضور داشته باشند، تازههای نشر و شعرهای جدید را مطالعه کنند و به طور کلی در جریان آنچه که به عنوان محصول فرهنگی در کشور تولید میشوند قرار گیرند و به این ترتیب از قدرت فرهنگی کشور با خبر باشند.»
با اینحال این نکته را یادآور میشویم که اگرچه در ارتباط بودن مجلسیها با اتفاقات فرهنگی میتواند اتفاق مثبتی باشد اما نمایندگان مجلس قرار است قبل از اکران فیلمها آنها را ببینند و این با تماشای فیلمهای روی پرده متفاوت است، از طرفی آنطور که خود او نیز اشاره کرده این مسئولیت تنها به عهده شورای پروانه نمایش است، که ایلبیگی اینطور پاسخ میدهد: «وظایف قوا در قانون مشخص است و همه بر قانونگرایی تاکید دارند، هرکسی چه مسئولان دولتی و چه نمایندگان مجلس و افراد دیگر ملزم به رعایت قانون هستند و در این مورد هم همینطور است. تا وقتی قانون این وظیفه را بر عهده شواری خبرهای متشکل از سینماشناسان قرار داده که توسط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی انتخاب میشوند، این اتفاق هم تنها از همین راه خواهد افتاد. همانطور که گفتم اگر نمایندگان فیلمهای سینمایی را ببینند اتفاق خوبی است اما در مورد اینکه بخواهند جای شورای پروانه نمایش بایستند، فعلا قانون چنین چیزی را جز این شورا به عهده کس دیگری نگذاشته است.»
البته پیش از این برخی فیلمهای دارای پروانه نمایش با ورود کمیسیون فرهنگی از نمایش بازماندهاند که ایلبیگی در اینباره نیز میگوید: «قبلا در کمیسیون فرهنگی نگاههای خاصی وجود داشته که توانسته باعث چنین اتفاقاتی شود، در اینباره هم مجلس به طور مستقیم نمیتواند جلوی اکران فیلمی را بگیرد یا شکایتی مطرح و به قوه قضایی ارائه میشود و دستور اجرایی از سوی دادگاه داده میشود یا اینکه کمیسیون فرهنگی میتواند در اینباره مسائلی را به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منتقل کند که بر اساس آییننامه شورای پروانه نمایش، وزیر یا معاون او حق دارند به دلایل سیاسی یا فرهنگی جلوی اکران فیلمی را تا برطرف شدن مسائل مربوط به آن بگیرند. میخواهم بگویم درباره این اتفاقات نیز همه چیز بر اساس قانون پیش میرود.»
در نهایت ایلبیگی با اشاره به اینکه نمایندگان مجلس به تازگی فیلم «سلام بمبئی» را به دعوت تهیهکننده این فیلم و در یک استودیوی خصوصی دیدهاند، میگوید: « این از حقوق سازنده فیلم است، من به عنوان تهیهکننده حق دارم فیلمم را پیش از نمایش به هرکسی که صلاح میدانم از جمله نمایندگان مجلس، ائمه جمعه یا تنها به دوستانم نشان دهم.»
و باز هم تاکید میکند که دستور و ابلاغی درباره گفتههای اخیر نایب رئیس کمیسیون فرهنگی وجود ندارد اما راه گفتوگو با کمیسیون فرهنگی باز است: «این را هم بگویم که ما قرار نیست با اعضای این کمیسیون از طریق رسانهها حرف بزنیم و اگر سوءتفاهم یا شائبهای هم ایجاد شود میتوانیم به صورت مستقیم وارد تعامل شویم و اگر سوال یا توضیحی خواسته شود راه گفتوگو با شورا باز است و سعی داریم از این طریق نگاهها را به هم نزدیکتر کنیم.»
چنین اتفاقی نمیتواند باب شود
غلامرضا موسوی در حال حاضر ریاست شورای عالی تهیهکنندگان را برعهده دارد. این تهیهکننده سینما در توضیحات اولیه خود درباره این موضوع میگوید: «وقتی فیلم برای بازبینی به وزارت ارشاد داده میشود، تنها کسانی که میتوانند آن را ببینند شورای بازبینی و مسئولان وزارت ارشاد هستند. در واقع فیلم یک امانت است و هرکس دیگری بدون اجازه صاحب اثر آن را ببیند کاری غیرعادی از سوی ارشاد و خیانت در امانت محسوب میشود، اما اگر مالک فیلم موافق این موضوع باشد ماجرا فرق میکند، این جزو حقوق صاحب اثر و بخصوص تهیهکننده است که فیلمش را به طور خصوصی به کسانی که صلاح میبیند، نشان دهد؛ من مشکلی در اینباره نمیبینم.»
به گفته او چون تنها شورای بازبینی و مسئولان ارشاد چنین اجازهای دارند مالک فیلم حق دارد دربرابر هر نوع نمایش فیلم به کسان دیگر بدون اجازهاش اعلام جرم کند، به این ترتیب او نمایش فیلمی مثل «سلام بمبئی» در کمیسیون فرهنگی را که با نظر سازندگان آن به نمایش درآمده بدون مشکل و حق آنها میداند.
موسوی در ادامه درباره گفتههای نایب رئیس کمیسیون فرهنگی درباره بازبینی فیلمهای سینمایی در این کمیسیون برای جلوگیری از تنش نیز اینطور اظهار نظر میکند: «امکان دارد مسئولان سازمان سینمایی بر اساس سیاستهایی تصمیم گرفته باشند قبل از نمایش برخی فیلمها چنین کاری کنند. به هرحال کمیسیون فرهنگی وجه نظارتی بر سه قوه و بخصوص قوه مجریه را دارد.»
او در ادامه به نکته جالب توجهی نیز در این زمینه اشاره میکند و میگوید: «باید دید این اتفاق به چه منظور میافتد، آیا با اجازه یا بی اجازه مالکان فیلم است و در نهایت به چه دلیلی است. در برخی موارد نمایش فیلم در کمیسیون فرهنگی میتواند از تنشها در اینباره کم کند بخصوص که نمایندگان هم شخصیتهایی فرهنگی هستند و معمولا این کار باعث ایجاد مشکل نمیشود، اما مشکل آنجاست که از منظر سیاسی با این فیلمها برخورد شود و دوستان تسویه حسابهای سیاسیشان را در حوزه فرهنگ انجام دهند.»
البته موسوی معتقد است با حضور نمایندگانی که در مجلس دهم و کمیسیون فرهنگی با آنها روبرو هستیم، نباید منتظر چنین مشکلی بود: «نمایندگان این مجلس سعی میکنند در تعامل با معاونت سینمایی وزارت ارشاد باشند و از هجمههایی که درباره سینما ایجاد میشود، جلوگیری کنند.»
با اینحال از او میپرسیم باب شدن این ماجرا پس از عوض شدن ترکیب نمایندگان ممکن است مشکلاتی را به وجود آورد که موسوی پاسخ میدهد: «چنین چیزی نمیتواند باب شود، چون بر اساس قانون همانطور که گفتم فقط ارشاد و شورای بازبینی مسئول این موضوع هستند، اتفاقی که در حال حاضر میافتد برای رفع برخی سوتفاهمات است و اگر صاحبان اثر نیز موافق باشند مشکلی در اینباره وجود ندارد.»
تصمیمگیری درباره فیلمها در چند نهاد مختلف صحیح نیست
از سوی دیگر مهدی داوری تهیهکننده فیلم «پل چوبی» که یکی از شش فیلم معروف تحریمشده از سوی حوزه هنری است، معتقد است اینکه فیلمها از سوی نهادهای مختلف بررسی شوند، کار صحیحی نیست: «به نظر من اگر قرار است کمیسیون فرهنگی هم نظر بدهد بهتر است نمایندگان آن در شورای پروانه نمایش حاضر شوند؛ اینکه یکبار فیلم در شورای پروانه نمایش بررسی شود بعد به کمیسیون فرهنگی و پس از آن هم به نهاد دیگری برود و تصمیمگیری درباره فیلم در نهایت در چند نهاد صورت گیرد کار درستی نیست، بهتر است تصمیمگیری در اینباره در یک نهاد یا کمیته مشخص صورت بگیرد.»
داوری با اشاره به اینکه خطابش تنها به کمیسیون فرهنگی نیست ادامه میدهد: «بهتر است نماینده هر نهاد دیگری هم که قرار است در اینباره نظر بدهد، در شورای پروانه نمایش شرکت کند.» این تهیهکننده معتقد است این سازوکار که تصمیمگیری در همان شورای پروانه نمایش و با حضور نمایندگان دیگر نهادها انجام شود بهتر است.
البته به گفته او هر فیلمی که در کشور تولید میشود باید ضوابط تعیین شده را رعایت کند: «البته شفاف بودن حساسیتها مهم است، اینکه فیلمساز بداند این حساسیتها چیست تا بتواند خود را با آنها تطبیق دهد و اگر شفاف نباشد درست نیست.»
حال باید دید مجلس دهم با وجود احتمال زیر سوال رفتن اعتبار پروانه نمایش باز هم بر این روند تاکید خواهد داشت یا نه؟ و اگر احیانا این روند تداوم یابد، بعد از مجلس کدام نهادها خواستار بازبینی فیلمهای سینمایی قبل از اکران خواهند شد.